Topsporter is slim!


Uitblinkend sporttalent heeft steeds vaker een goede schoolopleiding. Logisch, want topsport vergt intelligentie en zelfstandigheid, aldus onderzoekers van de RU Groningen. Bron: De Volkskrant (dec. 2011).

In de aanloop naar het olympisch jaar 2012 is er veel buitenlandse aandacht voor het door de Rijksuniversiteit Groningen verrichte onderzoek naar de ontwikkeling van sporttalent. UK Sports in Engeland kwam al langs en deze zomer zullen de onderzoekers Chris Visscher en Marije Elferink-Gemser op Wimbledon bij de tennisfamilie de betekenis duiden van het volgtraject van jong sporttalent.

"Als je aan de hand van een terugblik wilt achterhalen waarom het ene talent de top niet haalt en het andere wel, krijg je een vertekend beeld. Want degenen die de top niet halen, zullen eerder geneigd zijn een ander de schuld te geven: een slechte trainer, geen goede medespelers", aldus Visscher, hoogleraar jeugdsport en hoofd van het Centrum voor Bewegingswetenschappen in Groningen.
 
Hij begon zijn onderzoek in 1993 bij jong voetbaltalent van FC Groningen en Heerenveen, inmiddels heeft hij zijn werkterrein uitgebreid naar AZ, ADO Den Haag en naar het hockey, basketbal, tennis, turnen en schaatsen. Marije Elferink-Gemser promoveerde bij hem op een onderzoek naar de ontwikkeling van jong hockey- en voetbaltalent (bij Den Bosch en Rotterdam).
 
"Het unieke van het onderzoek is dat we de talenten tien jaar lang hebben gevolgd, van zeg maar hun 13de tot hun 23ste. Dat is een fase waarin er in veel opzichten veel gebeurt bij kinderen in de groei. Bovendien wordt aangenomen dat die tien jaar en in totaal tienduizend trainingsuren de basis moeten zijn voor een geslaagde sportcarrière", aldus Visscher. "Doelgericht werken, motivatie en vooral slimheid, vormen de sleutel tot succes", concluderen Visscher en Elferink-Gemser.
 
"Als je sporters over een langere periode volgt, dan zie je ook hoe snel ze op een bepaalde leeftijd vooruitgaan en meet je op welke aspecten en in hoeveel tijd ze de meeste winst boeken. Wie zich in kortere tijd ontwikkelt, zal waarschijnlijk ook sneller blijven doorgroeien", zegt Visscher. "We hebben een enorme database; nu is de uitdaging om na te gaan waar afvallers zelf vinden dat het is misgegaan."

Schoolprestaties
Lang is gedacht dat een perspectiefrijke sportcarrière ten koste zou gaan van schoolprestaties. Het Groningse onderzoek wijst uit dat circa 70 procent van de sporttalenten een schoolopleiding op havo- of vwo-niveau volgt, dat is aanzienlijk meer dan het landelijk gemiddelde: 44 procent.
 
Daarnaast blijven toptalenten niet vaker zitten en zijn ze minder vaak tevreden met een 5,5 dan klasgenoten. Bovendien besteden sporttalenten niet significant minder tijd aan hun huiswerk. "Ik verklaar dat door hun keuze voor doelgericht gedrag en de ambitie om altijd hoger te willen scoren."

"Het werkelijke verschil tussen top- en gewoon talent is dat de besten niet alleen beter wisten wat ze op het veld moesten doen, ze déden dat ook. Dat is dus de vertaling van het cognitieve in de sportsituatie, in tactische vaardigheid, in positie kiezen en in besluitvorming. Ze hebben allemaal een basisniveau op uithoudingsvermogen, snelheid, techniek en fysiek, maar de toppers zijn gewoon beter omdat ze onder druk sneller de beslissende actie maken", zegt Marije Elferink-Gemser.
 
Maar er is meer dan aangeboren aanleg, intuïtie en slimheid. "Degenen die echt heel goed worden, nemen meer verantwoordelijkheid. Die durven ook tegen de trainer te zeggen: kunnen we het niet beter op een andere manier doen", zegt Elferink-Gemser.

Leerproces
Bij het filmen van de trainingen van jeugdselecties constateerde Visscher dat steeds dezelfde spelers een half uur voor de training op het veld stonden om te oefenen op de dingen waar ze niet goed in waren of juist heel goed in wilden worden.

"Die zijn heel actief in hun eigen leerproces. Los van ons onderzoek, Pierre van Hooijdonk wilde international worden door veel te scoren en specialiseerde zich in het nemen van vrije trappen en penalties. Als hij ervoor had gekozen om zijn snelheid aan de bal te vergroten, was hij er nooit gekomen. Hij nam zijn eigen weg naar succes."

"Ruud van Nistelrooy is een ander voorbeeld. Die kwam bij Heereveen en zei tegen de trainer Foppe de Haan: Ik wil achter de spits spelen. Foppe heeft hem er na veel praten van overtuigd dat hij in de spits kon uitgroeien tot een topper. Van Nistelrooy heeft in een schriftje opgeschreven wat hij deed en wat hij wilde bereiken. Een schoolvoorbeeld van iemand die met zelfregulerend optreden alles uit zijn carrière heeft gehaald."

Trainingsijver is een onmisbaar anker in succes. "Als je echt goed wilt worden, moet je heel hard trainen, dat staat wel vast. Maar het is niet hoevéél je doet, maar hóe je dat doet. Als je in tien jaar tienduizend uur gaat trainen, geeft dat geen garantie voor succes, maar het niveau van de sport is zo hoog geworden dat je wel in de richting van tienduizend uur moet denken om erg goed te worden."
 
Verantwoordelijkheid
Kwaliteit is essentieel voor zelfstandigheid bevorderend gedrag. De Groningse wetenschappers hebben de kenmerken van succescoaches op een rij gezet. Elferink-Gemser: "De meest succesvollen zeiden allemaal dat ze een grote verantwoordelijkheid bij hun sporters legden. Die schroomden niet hun talenten gewoon op hun bek te laten gaan."

"De minder succesvolle trainers werkten met dichtgetimmerde programmas met weinig ruimte voor zelfontplooiing. Het gaat niet om de trainer, maar om het kind. Voorop blijft staan dat jong talent gewoon fouten moet mogen maken om beter te worden."